Schotland: uit en toch thuis!
Geografie en topgrafie
Voor de echte Schotlandganger zijn de Highlands de belangrijkste bestemming. Toch kent het gehele land vele interessante plaatsen en bezienswaardigheden. Bekende en veel bezochte streken zijn The Trossachs (ten Noord-Oosten van Stirling), The Highlands (met Fort William en Inverness voor velen als de belangrijkste bestemmingen), Isle of Skye (voor diegenen die nog verder The Highlands in willen), The Deeside (in het Westen en een hoog koninklijk gehalte), Edinburgh (misschien handiger om als stedentrip aan te doen), The Borders (grensstreek Schotland-Engeland met bekende plaatsen als Jedburgh en Melrose), The Speyside (de Whiskybestemming bij uitstek) en de Cairngorms (ruig en bekend als wintersportgebeid).
Geld
Veel gestelde vraag is in welk jaargetijde je Schotland moet bezoeken. Dat ligt een beetje aan wat je zoekt. Zoals in de meeste landen zijn de maanden juli en augustus hoogseizoen. Dan is het druk en is het weer het beste. Bezienswaardigheden zijn open in de periode april-oktober (met uitzondering van de topattracties in de grote steden die het gehele jaar door open zijn). Highland Games en doedelzakcompetities zijn over het algemeen in jun, juni, augustus en de eerste helft van september. Wie alleen voor het wandelen gaat, kan ook in mei/juni en oktober terecht. Steeds meer mensen bezoeken ook Schotland ook in december. Dan staat het land bol van de tradities en feestelijkheden. Hogmany (oudejaarsavond) is voor de Schotten de belangrijkste feestdag van het jaar.
Basisinformatie over Schotland
De clichés van Schotland
Schotland maakt samen met Engeland, Wales en Noord-Ierland deel uit van het Verenigd Koninkrijk (United Kingdom). Het is een dunbevolkt en bergachtig (ruig) land dat bekend staat om staat om de doedelzak, whisky, kilts (Schotse rokken), clans, kastelen en golf. Door zijn tradities, mystieke Keltische legendes en muziek, diepe lochs (meren), fantastische natuur en rijke historie trekt het land jaarlijks vele bezoekers.
In Schotland wordt Engels gesproken maar er zijn ook een groot aantal inwoners die nog Gaelic spreken. De hoofdstad is Edinburgh terwijl Glasgow de grootste stad is. Andere grote plaatsen zijn Stirling, Aberdeen, Dundee en Inverness. Belangrijke historische plaatsen, naast Edinburgh en Glasgow, zijn St. Andrews, Stirling en Perth. Belangrijke toeristenplaatsen zijn Edinburgh, Fort William, Inverness en Pitlochry. Liefhebbers van Whisky zullen in heel Schotland distilleerderijen vinden maar de Speyside (gebied ten Noord-oosten van Aviemore) en de streek rondom Blair Atholl heeft de grootste dichtheid van aanbieders. (Afbeelding: Landkaart Schotland. Copyright: Kees Beekman)
Schotland (of Alba in het Gaelic) bestaat uit het vaste land en diverse eilandgroepen (Orkney-eilanden, Hebriden en de Shetland-eilanden). Naast deze drie eilandengroepen liggen voor de kust (met name de West-kust) vele eilanden. Schotland wordt traditioneel ingedeeld in de Hooglanden (The Highlands) en de Laaglanden (The Lowlands). Dit is vooral een culturele indeling. Wie is op zoek wil naar de echte Highlanders en de Clans moet richting The Highlands. De Highlands beginnen ten Noorden en Noord-Oosten van Stirling. De inwoners van The Highlands vinden zichzelf erg verschillend van die van The Lowlands. Het overgrote deel van de bevolking, en dus ook alle drukte, bevindt zich in The Lowlands. In diverse reisgidsen worden de Laaglanden verdeeld in Midden-Schotland en Zuid-Schotland. Hierbij begint het Zuidelijk deel aan de Schots-Engelse grens en loopt tot aan de stadsgrenzen van Glasgow en Edinburgh. Daar begint Midden-Schotland waarvan de grens loop van Argyll in het Westen tot aan het gebied voorbij de stad Dundee (in het Oosten). Geologisch gezien ligt in dit middendeel de Highland Boundary Fault, een breuk in de aardkorst. Schotland heeft nog drie van deze breuklijnen.
In Schotland wordt, net als in geheel Groot-Brittannië, met het Britse (of Engelse) pond. Maar Schotland kent ook zijn eigen geld. Dit is even opletten: Schots geld is gelijk in waarde aan de Engelse pond. Je kunt in Schotland met beide betalen. Maar je kunt in Engeland niet met de Schotse pond betalen! Alleen de ferrymaatschappij en winkels in het grensgebied van Schotland en Engeland accepteren de Schotse munteenheid. Wie niet voor vervelende verrassingen wil komen te staan op de terugreis, zorgt er voor dat het Schotse geld in de laatste vakantiedagen wordt omgewisseld voor Engels geld. In winkels maken Schotten er geen probleem van wanneer u bij geldteruggave vraagt om Engelse ponden.

Het weer is een veel besproken onderwerp in Schotland. Het is zelfs zo berucht dat veel toeristen twijfelen of ze Schotland wel zullen bezoeken omdat ze denken dat het er altijd regent. Dat is natuurlijk een beetje onzin maar het weer is wel een factor om rekening mee te houden. Schotland is geen Spanje of Zuid-Frankrijk dus zonaanbieders kunnen het land beter mijden. Dat wil niet zeggen dat het er niet warm kan zijn. In de zomer van 2003 had Schotland, net als de rest van West-Europa, met een hittegolf te maken waarbij het tijdenlang niet regende. Weerkundig gezien is het zo dat in de zomer de dagen lang licht zijn (komt door de Noordelijke ligging). In de winter daarentegen is het vroeg donker en kan het koud zijn met op sommige plekken hevige sneeuwval (diverse belangrijke doorgaande wegen zijn dan afgesloten!). Het Noordelijk deel van Schotland (zowel vaste land als de eilanden) heeft in de zomer meer kans op regen dan het Zuidelijk gedeelte. Het Oosten heeft weer minder kans op neerslag dan het Westen (dat iets populairder is bij toeristen). Mist komt ook veel voor in Schotland. Vooral in The Highlands kan mist optreden die lang kan blijven hangen in de dalen en over de Lochs. In het algemeen kan gezegd worden dat het weer in Schotland snel kan omslaan. Wandelaars moeten daar rekening mee houden. Wie van plan is meer dan twee uur te gaan wandelen kan van te voren beter de weersverwachting opzoeken. Neem ook regenkleding, extra eten en water en een zaklamp mee! (Foto: ergens in The Highlands. Fantastische uitzichten, ideaal voor wandelaars maar het weer kan er snel veranderen. Copyright: André v/d Bunt)
Tot slot melden we maar even dat in Schotland links wordt gereden. Dat is even wennen maar op plaatsen waar veel toeristen komen, herinneren borden aan het feit dat je links moet houden. Verkeer van rechts heeft bijna altijd voorrang. Het land is vergeven van de rotondes waarbij het verkeer op de rotonde altijd voorrang heeft. Een belangrijk gevolg van links rijden is dat Nederlandse en Vlaamse autorijders hun koplampen moeten afdekken. Anders schijn je namelijk met je lichten in de ogen van de tegenligger en dit wordt niet op prijs gesteld (sterker: het kan je een boete opleveren). Afplakken kan met stickers die je bij ANWB of Halford kunt krijgen. Je kunt ook zwarte tape gebruiken. Ander punt is dat veel wegen (vooral in The Highlands) tweebaans en vaak zelfs éénbaans zijn. Inhalen is niet altijd handig en niet te overzien en dus gevaarlijk (ondanks het feit dat de Schotten het zelf wel doen). Bij éénbaanswegen zijn er op regelmatig inhaalhavens. Wie een caravan trekt of met een campeer op stap gaat hoeft op de Schotse wegen niet al te veel problemen te verwachten. Er zijn wel een paar wegen die je beter kunt mijden. Vooral de wegen ten Oosten van Aviemore en de wegen op Skye en ten Noorden van Lochalsh zijn berucht om hun steilheid. Bestudeer dus altijd eerst de wegenkaart voor je op pad gaat. Tot slot melden we nog even dat Schotland het beste te bezoeken is met de auto, caravan of camper. Er rijden wel treinen en bussen maar de frequentie en reikwijdte is natuurlijk niet van het niveau wat we in Nederland kennen. Tussen het vaste land en de diverse eiland worden ferrydiensten onderhouden. Deze zijn niet goedkoop en reseveren is handig in de zomermaanden. (Foto: Een kleine ferry verlaat de haven van Mallaig voor een dagelijkse lijndienst naar de eilanden Eigg, Muck, Rhum en Cana. Copyright: ScotsCorner.nl)
Korte geschiedenis (met historische tijdbalk)
Er zijn vele boeken vol geschreven over de geschiedenis van Schotland. Wij hebben gekozen om dat te doen aan de hand van een historische tijdbalk. We hebben een aparte pagina gemaakt voor die tijdbalk. Later zullen we ook thema's gaan behandelen. Hierin willen we dieper in gaan op bepaalde onderwerpen.
In principe kun je kiezen voor de boot (en de kanaaltunnel) of het vliegtuig. Even de mogelijkheden op een rijtje.
Per boot
De boot is ideaal voor als je wilt gaan trekken (tent, caravan, camper) of een stedentrip wilt boeken en de auto wilt meenemen. De verschillende ferrymaatschappijen verschillende niet zoveel qua kosten maar prijsvergelijk kan geen kwaad!. Het valt me op dat diverse maatschappijen korting geven aan vroegboekers. Het is sowieso goed om vroeg te boeken want het valt ons op dat het ieder jaar steeds moeilijker wordt om te boeken. Schotland wordt steeds populairder. Onderling verschillende de ferrydiensten niet zo veel. Belangrijk keuzeargument is de reistijd die je in Nederland en de UK kwijt bent. Wie van Rotterdam naar Hull (met P&O North Sea Ferries) vaart moet in de UK nog zeker een dagje rijden voordat hij/zij in Glasgow of Edinburgh is. Wie van IJmuiden naar Newcastle (DFDS Seaways) vaart heeft dat probleem niet (in 4 uurtjes in Schotland). Superfast Ferries is de enige die écht naar Schotland vaart. Deze dienst vertrekt echter uit Brugge (dus een stukje zuidelijker) maar komt ook vrij noordelijk aan, namelijk in Rosyth. Voor wie dus de 'drukte' rondom Edinburgh wil vermijden en direct de Highlands in wil kan Superfast een aardig alternatief zijn. Alle drie hiervoor genoemde ferries zijn nachtverbindingen. Een andere optie is de verbinding Hoek van Holland-Harwich (Stena Line). Dit kan iets goedkoper zijn maar heeft als nadeel dat je vanuit Harwich een flink stuk moet rijden voor dat je in Scotland bent. Voordeel is weer dat het dagboten zijn en dat er twee afvaarten per dag zijn (er is een nachtmogelijkheden door met de vrachtboot te gaan). DFDS Seaways biedt leuke arrangementen waarbij kan gekozen kan worden voor een overtocht (incl. auto) met een stacaravan, chalet, camping, hotel of break-and-breakfast.
Dan is er nog de kanaaltunnel (en eigenlijk ook de verbindingen tussen België/Noord Frankrijk en Zuid-Engeland. Naar onze mening niet echt een optie tenzij je alle tijd van de wereld hebt, of andere gebieden wilt aandoen behalve Schotland of helemaal niets ziet in een lange boottocht met overnachting. Nadeel van deze zuidelijke oversteken is wel dat je langs het drukke Londen moet. Voordeel is weer dat er dagelijk veel meer afvaarten zijn. Een oversteek per kanaaltunnel kan 's nachts goedkoop zijn.
De links: DFDS Seaways (IJmuiden-Newcastle), P&O Ferries (Rotterdam-Hull en Zeebrugge-Hull), Superfast Ferries (Zeebrugge-Rosyth (Edinburgh))., StenaLine (Hoek van Holland-Harwich), Eurotunnel (Calais-Folkestone), Eurostar (Brussel-London Waterloo).
Tip: rugzaktoeristen die Schotland willen bezoeken reizen het goedkoopst via de route Hoek van Holland-Harwich-London, dan de nachttrein van London naar Glasgow of Edinburgh. Van daaruit kun je per trein of bus The Highlands in. Wandelaars voor de West Highland Way reizen naar Glasgow en vervolgens per boemel naar Milngavie. Oké, deze reis bevat veel overstapmomenten maar is wel de goedkoopste en je bent niet veel langer onderweg dan met de ferry. Goedkoper is alleen nog het vliegtuig (EasyJet) maar dan alleen op bepaalde data en op bepaalde vluchten.
Per vliegtuig
Het vliegtuig is eigenlijk een mogelijkheid voor rugzaktoeristen óf personen die op stedentrip gaan óf hun vakantie in één chalet of hotel gaan vieren. Er vliegen niet veel maatschappijen op Schotse steden. Sowieso zijn er maar wienig vliegvelden (Edinburgh, Glasgow, Aberdeen en wat kleinere. Voordeel van vliegen is wel dat je combinaties kunt maken door via London te vliegen (met British Airways, ScotAirways of easyJet). KLM en EasyJet vliegen rechtstreeks op Schotland (KLM op Edinburgh en Glasgow terwijl easyJet ook nog vliegt op Aberdeen). Binnen Schotland kun je ook vliegen met de kleinere Highland Airways.
De links: British Airways, KLM, ScotsAirways, easyJet, Highland Airways.
